آشنايي با واژگان و اصطلاحات دانشگاهي:
گـروه آزمـايشي:
منظور از گروه آزمايش يكي از گروههاي آزمايشي سازمان سنجش آموزش كشور در امتحانات سراسري دانشگاهها است كه داوطلبان را بر حسب رشته‌هاي انتخابي به گروههاي خاص تقسيم مي‌كند. اين گروه ها عبارتند از :
- علـوم رياضي و فنـي 2- علـوم تجربي 3- علـوم انسـاني 4- هنر 5- زبان هاي خارجي
همچنين رشته‌هاي مختلف تحصيلات تكميلي و مقاطع بالاتر به جاي گروه هاي آزمايشي فوق به گروه هاي علوم انساني ، علوم پايه ، علوم پزشكي ، فني و مهندسي ، كشاورزي و هنر تقسيم مي شود.
رشته امتحاني :
هر داوطلب با توجه به نوع مدرك تحصيلي و تنها بر اساس ميزان علاقه‌مندي خود به رشته يا رشته‌هاي تحصيلي دانشگاهي و مؤسسات آموزشي عالي مي‌تواند فقط در يكي از چهار گروه آزمايشي و يا در يك كد رشته امتحاني ثبت‌نام و در آزمون آن شركت نمايد.
رشته :
رشته، يكي از شعب فرعي از گروههاي علمي (علوم پزشكي، علوم انساني، علوم پايه، فني مهندسي، كشاورزي هنر، تربيت معلم و علمي- كاربري) است كه از لحاظ موضوع كاملاً مشخص است و از ديگر موضوعات متمايز بوده، حداقل به يك كارايي مشخص مي‌انجامد.
دروس مشترك در دو رشته متفاوت نبايد از 30 درصد كل واحدها در هر رشته تجاوز كند. براي نمونه، موارد زير جزو رشته‌هاي منشعب از گروه علمي علوم انساني است: حقوق، علوم سياسي، اقتصاد، ادبيات.
گرايش :
هر يك از شعب يك رشته كه بيانگر يك تخصص باشد، گرايش ناميده مي‌شود. اختلاف دروس در دو گرايش از يك رشته نبايد از 7 درصد كل واحدهاي رشته كمتر و از 30 درصد كل واحدها بيشتر باشد. بعنوان نمونه رشته روان شناسي داري گرايشهاي روان شناسي باليني ، روان شناسي كودكان استثنايي، روان شناسي عمومي و روان شناسي صنعتي و سازماني است.
مقطع تحصيلي (دوره) :
مقطع تحصيلي، نشانگر طول مدت تحصيل و نوع مدرك اعطايي در پايان تحصيل است، مانند كارداني (فوق ديپلم) كارشناسي (ليسانس)، كارشناسي ارشد (فوق ليسانس يا دكتراي حرفه‌اي) و دكتراي تخصصي(PhD)
سال تحصيلي :
هر سال از دو نيمسال تحصيلي يا از دو ترم و درصورت نياز يك دوره تابستاني تشكيل مي‌شود.
نيمسال تحصيلي :
مدت زمان چهار ماه ‌و‌ نيم آموزش را كه در طول 17 جلسه و طي 17 هفته انجام مي‌پذيرد، يك نيمسال تحصيلي گويند كه به يك ترم تحصيلي نيز موسوم است.
دوره تابستاني :
هر دوره تابستاني شامل 6 هفته آموزش است. تعداد واحدهاي انتخابي در دوره تابستاني حداكثر 6 واحد درسي است.
دوره تحصيلي (مقطع تحصيلي)
يك دوره كامل تحصيلي است كه طي آن دانشجو، وارد دانشگاه شده، يك رشته خاص تحصيل كرده، در نهايت به اخذ يكي از مدارك تحصيلي معتبر (كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد، دكتراي حرفه‌اي و يا دكتراي تخصصي) نايل مي‌گردد.
دوره كارداني :
دوره كارداني (فوق ديپلم) پايين‌ترين مقطع تحصيلي آموزش عالي است كه به اعطاي مدرك بالاتر از ديپلم و پايين‌تر از كارشناسي، به نام مدرك كارداني (فوق ديپلم) مي‌انجامد. ضوابط حاكم بر دوره‌هاي كارداني با وجود اشتراك با دوره‌هاي كارشناسي (به خصوص كارشناسي ناپيوسته) ، داراي مقررات ويژه خود نيز مي باشد. به عنوان نمونه حداكثر طول دوره و واحدهاي كارداني ، به ترتيب بين 68 تا 72 واحد و سه سال مي باشد.
دوره كارشناسي ارشد ( ناپيوسته- پيوسته) :
دوره كارشناسي ارشد (فوق ليسانس) يكي از دوره هاي آموزش عالي بالاتر از دوره كارشناسي است كه سرانجام به اعطاي مدرك كارشناسي ارشد در رشته مربوطه منتهي مي گردد. محتواي آموزشي در اين دوره ، مجموعه اي از مطالب نظري ، آزمايشگاهي و عملي است كه نسبت به دوره هاي قبل از انعطاف بيشتري برخوردار بوده ، با تاكيد بر پژوهش و تحقيق سعي مي شود كارايي و مهارت لازم را در گرايش تحصيلي مورد نظر تامين كند.
دوره كارشناسي ارشد به دوره كارشناسي ارشد پيوسته و ناپيوسته تقسيم مي گردد كه از جهت شرايط ورودي ، طول مدت دوره و تعداد واحدها ، نمره قبولي و ساير ضوابط آموزشي با يكديگر متفاوت هستند. به عنوان نمونه طول دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته حداكثر 3 سال و حداقل نمره قبولي در هر درس 12 مي باشد. در حالي كه طول دوره كارشناسي ارشد پيوسته حداكثر 5/8 سال و حداقل نمره قبولي هر درس 10 مي باشد.
دانشجوي دوره كارشناسي ارشد ناپيوسته ، تابع آئين نامه آموزشي مستقل است و دانشجوي دوره كارشناسي ارشد پيوسته، در طول تحصيل تا سقف واحدهاي قابل قبول دوره كارشناسي (135 تا 140) ، تابع مقررات آئين نامه هاي آموزشي دوره هاي كارداني و كارشناسي و در ساير دروس تخصصي و پايان نامه و... تابع آئين نامه آموزشي كارشناسي ارشد ناپيوسته خواهد شد.
دوره دكتري (PhD) :
دوره دكتري PhD بالاترين مقطع تحصيلي آموزش عالي است كه به اعطاي مدرك دكترا مي انجامد و مجموعه اي هماهنگ از فعاليت هاي پژوهشي و آموزشي است.
هدف از ايجاد دوره دكتري ، تربيت افرادي است كه با احاطه يافتن به آثار علمي در يك زمينه خاص و آشنا شدن با روش هاي پيشرفته و دستيابي به جديدترين مباني آموزشي و پژوهشي بتوانند با نوآوري در زمينه هاي علمي و تحقيقي ، در رفع نيازهاي كشور و گسترش مرزهاي دانش ، در رشته تخصصي خود موثر بوده ، به تازه هايي در جهان دانش دست يابند.
انتخاب واحد :
بلافاصله پس از ثبت‌نام دانشجو و تسليم مدارك لازم، انتخاب واحد، آغاز و تا آخرين نيمسال تحصيلي تكرار مي‌شود. دانشجو موظف است در هر نيمسال در زماني كه دانشگاه اعلام مي‌كند. براي انتخاب واحد به اداره آموزش مراجعه و با رعايت دروس پيش نياز (پيوسته) و دقت كافي در ثبت شماره درس، اقدام به انتخاب واحد كند. عدم مراجعه دانشجو براي نام نويسي بدون اطلاع و عذر موجه، به منزله انصراف از تحصيل است و در صورت تاخير يا داشتن عذر موجه ، حق انتخاب واحد و ادامه تحصيل را در آن نيمسال ندارد ، ولي آن نيمسال جزء مدت مجاز تحصيل وي محسوب مي‌شود.
انتخاب واحد حداقل و حداكثر :
دانشجوي دوره‌هاي غير از كارشناسي ارشد ناپيوسته و دكتراي (PhD) مي‌تواند در هر نيمسال تحصيلي حداقل 12 و حداكثر 20 واحد درسي را انتخاب كند. در آخرين نيمسال تحصيلي، دانشجو از رعايت شرط انتخاب حداقل 12 واحد معاف است. اگر دانشجويي در يك نيمسال، ميانگين كل نمراتش حداقل 17 باشد، مي‌تواند با نظر دانشگاه در نيمسال بعد حداكثر تا 24 واحد درسي را انتخاب كند. در مواردي كه دانشجو براي فراغت از تحصيل حداكثر 24 واحد باقي داشته باشد، حتي اگر مشروط باشد، با نظر دانشگاه مي‌تواند تمامي واحد‌هاي باقيمانده را در يك نيمسال انتخاب كند. تضاد واحدهايي انتخابي در دوره تابستاني حداكثر 9 واحد درسي است. دانشجوي دوره كارشناسي ارشد (ناپيوسته) مجاز است در هر نيمسال تحصيلي بين 8 تا 14 واحد درسي را انتخاب كند و در موارد استثنايي، با صلاحديد كميتة تحصيلات تكميلي، اين تعداد مي‌تواند به 16 واحد افزايش يابد. در آخرين نيمسال تحصيلي، نام نويسي دانشجو در كمتر از 8 واحد درسي بلامانع است.
دانشجوي دوره دكتري در مرحله آموزش موظف است در هر نيمسال تحصيلي بين 9 تا 10 واحد درسي از دروس مرحله آموزشي را انتخاب و ثبت‌نام كند، مگر آنكه كمتر از 6 واحد درسي باقي داشته باشد.
حذف و اضافه:
دانشجو مي‌تواند در هر نيمسال تحصيلي فقط در مهلتي كمتر از دو هفته پس از شروع نيمسال تحصيلي حداكثر دو درس ديگر انتخاب يا دو درس انتخابي را حذف يا دو درس انتخابي خود را با دو درس ديگر جابجا كند، مشروط بر آنكه تعداد واحد‌هاي انتخابي وي از حد مقرر تجاوز نكند.
حذف اضطراري:
در صورت اضطرار، دانشجو مي‌تواند تا 5 هفته به پايان نيمسال تحصيلي مانده، فقط يكي از درسهاي نظري خود را با تاييد گروه آموزشي مربوط حذف كند، مشروط بر آنكه اولاً غيبت دانشجو در آن درس بيشتر از 23/0 مجموع ساعات آن درس نباشد و ثالثاً تعداد واحدهاي باقيمانده وي از 12 واحد كمتر نشود.
حذف كلي دروس:
حذف كليه درسهاي اخذ شده در يك نيمسال تحصيلي، تنها در صورتي مجاز است كه بنا به تشخيص شوراي آموزشي دانشگاه، دانشجو قادر به ادامه تحصيل در آن نيمسال نباشد. در اين صورت، نيمسال مزبور، جزء حداكثر زمان مجاز تحصيل دانشجو محسوب خواهد شد.
واحد احتسابي:
تعداد واحدهايي كه پس تغيير رشته از سوي گروه آموزشي كل دانشگاه از دانشجو پذيرفته مي‌شود و در ميانگين كل وي منظور مي‌گردد، واحد احتسابي مي‌گويند.
واحد معافي:
به واحدهايي كه دانشجو پيش از ورود به دانشگاهي معين، در ساير موسسات مورد تاييد وزارت فرهنگ و آموزش عالي گذرانده است و مورد پذيرش گروه آموزشي دانشكده و نيز آموزش كل قرار مي‌گيرد، واحد معافي مي‌گويند.
دروس اختصاصي:
اين دروس در برابر دروس عمومي ذكر گرديده و شامل:
الف- دروس پايه ب- دروس اصلي ج- دروس تخصصي
دروس پايه:
دروسي است كه براي آماده كردن دانشجو به منظور گذراندن ساير دروس اصلي و نيز افزايش اطلاعات و تقويت بنيه علمي دانشجو و همچنين درك بهتر ساير دروس رشته تخصصي وي ارايه مي گردد.
دروس اصلي :
دروسي است كه ويژه ي شاخه ها يا مجموعه هاي تخصصي يك رشته تحصيلي (گرايش) است.
دروس تخصصي :
دروسي است كه صرفا به منظور كاراييهاي علمي و عملي يكي از شاخه ها يا مجموعه هاي تخصصي يك رشته تحصيلي تدريس مي شود (در برخي از رشته ها ممكن است دروس اصلي و تخصصي آن رشته تحت عنوان دروس تخصصي طبقه بندي شود)
دروس پيوسته :

دروسي را كه از محتوا با يكديگر بوده و گاهي اوقات ، انتخاب يكي منوط به گذراندن ديگري است ، دروس پيوسته گويند. اين دروس از لحاظ زماني به شرح زير انتخاب مي گردند :

1- دروس پيش نياز : دروسي مقدمه برخي دروس ديگر هستند و بايد پيش از آنها انتخاب گردند.

2- دروس هم نياز : دروسي كه بايد همزمان انتخاب و گذرانده شوند.

دروس پيش نياز :
آن دسته از پذيرفته شدگان آزمون سراسري ورودي دانشگاه ها در دوره هاي كارداني ، كارشناسي و كارشناسي پيوسته و ارشد ناپيوسته در همه رشته هاي تحصيلي كه نمره خام آنها در آزمون ورودي ، در يك يا چند درس ، به تشخيص شوراي آموزشي دانشگاه پذيرنده ، از حد نصاب معيني كمتر باشد ، موظفند حسب نياز رشته ، دروسي را كه آن دانشگاه تعيين مي كند ، به عنوان دروس جبراني يا پيش نياز دانشگاهي اعلام و علاوه بر دروس مندرج در برنامه مصوب بگذرانند. تعيين نوع ، تعداد و ريز مواد و نحوه ارايه و زمان تدريس دروس پيش نياز بر عهده شوراي آموزشي دانشگاه پذيرنده است.
نمره اين دروس در كارنامه دانشجو ثبت و در ميانگين نمرات پايان نيمسال و همچنين در ميانگين كل نمرات دانشجو ، محاسبه مي شود و در مشروطي ، قبولي يا ردي دانشجو نيز تاثير دارد. به حداكثر طول مدت دوره تحصيل دانشجوياني كه حداقل 8 واحد از دروس پيش نياز را گذرانده باشند ، يك نيمسال تحصيلي افزوده خواهد شد.
شماره درس :
براي سهولت نام نويسي و مراجعه به برنامه ها و درس ها و استفاده از كامپيوتر در تنظيم كارنامه ها ، براي هر درس ، شماره هفت رقمي خاص در نظر گرفته شده است كه از كدهاي مختلفي تشكيل شده است.
برنامه درسي و آموزشي :
شوراي عالي ، برنامه ريزي درسي را بر پايه مجموعه اي متناسب از دروس عمومي ، اختصاصي (اعم از پايه ، اصلي و تخصصي) و اختياري مربوط به هر رشته و تا سقف مجاز واحدهاي درسي انجام مي دهد و ابلاغ مي كند.
دروس الزامي :
اين دروس در برابر دروس اختياري قرار دارند و عبارتند از دروسي كه بدون گذراندن آنها ، دانشجو نمي تواند فارغ التحصيل شود. شايان يادآوري است كه اين دروس قابل جابجايي و تعويض با ساير دروس نيستند . بنابراين ، دروس عمومي و اختصاصي جزو دروس الزامي ، محسوب مي شوند.
دروس انتخابي (اختياري _ ستاره دار) :
دانشگاه ها مي توانند در هر رشته به تشخيص گروه مربوطه ، تعدادي از دروس مرتبط با رشته را تعيين و به عنوان دروس انتخابي به دانشجويان ارائه دهند ، مشروط بر آنكه تعداد واحدها از سقف مجاز در هر رشته تجاوز نكند. اين تعداد واحدهاي اختياري از سوي شوراي عالي برنامه ريزي براي هر رشته و گرايش ، مشخص شده است. علاقمندي دانشجو ، محتواي دروس و... مي تواند معيار انتخاب دروس اختياري از سوي دانشجو باشد.
دروس عمومي :
به منظور گسترش اطلاعات و معلومات مورد نياز دانشجويان ، فراتر از رشته تخصصي ايشان و تشويق در انجام فعاليت هاي ورزشي و نيز رشد بينش آنان بر اساس فرهنگ و معارف اسلامي ، دروس عمومي ارايه مي گردند.