در اواخر بهمن ماه 1312 دكتر علي اصغر حكمت ( وزير معارف وقت ) پيشنهاد تأسيس دانشگاه را در هيئت وزيران وقت مطرح نموده و مقرر شد بودجه ويژه اي براي تأسيس ساختمان دانشگاه در نظر گرفته شود . اين طرح در تاريخ 8/3/1313 به تصويب مجلس شوراي ملّي رسيد و پس از آن دانشكده پزشكي به عنوان اولين دانشكده دانشگاهي ايران در دستور ساخت قرار گرفت كه در 15 بهمن 1313 بطور رسمي افتتاح گرديد . در ابتدا شش دانشكدة طب ، علوم معقول و منقول ، حقوق ، علوم و ادبيات راه اندازي گرديد . در سالهاي بعد دانشكده هاي ديگر به آنها افزوده يا از آنها مشتق شد . در حال حاضر اين دانشگاه داراي 17 دانشكده ، 2 مجتمع آموزشي ، 4 مركز يا مؤسسه آموزشي _ پژوهشي ، 14 مؤسسه پژوهشي و 3 مؤسسه خدماتي _ اطلاع رساني مي باشد . علاوه بر اين ، گنجينه ها و مراكز گوناگون فرهنگي ، رفاهي ، درماني مانند موزه مقدم ، باغ نگارستان ، مجتمع خوابگاهي كوي دانشگاه ، مركز بهداشت و درمان ، مجتمع فرهنگي _ تفريحي خزر آباد و ... ساختار دانشگاه را تشكيل مي دهند . بخش عمده دانشگاه در مركز تهران قرار دارد و قسمت هايي از آن نيز در شهرهاي كرج ، قم ، مامازند ، ساري و خيرودكنار مستقر شده اند . از ميان فرهيختگان دانشگاه بزرگاني چون شهيد دكتر مصطفي چمران ، آيت ا... شهيد دكتر مرتضي مطهري ، دكتر مفتح ، استاد علي اكبر دهخدا ، پروفسور رضا ، دكتر رياضي و ... به جامعه علمي و عرصه هاي مختلف بين المللي عرضه شده اند كه اينان خود به همراه انديشمنداني چون دكتر محمود حسابي ، دكتر علي شريعتي ، دكتر محمد محمدي ، دكتر سيد محمد كاظم عصار و دكتر جعفر شهيدي نقش ارزنده اي در عرصه هاي پژوهش و تربيت نيروهاي متخصص ايفا نموده اند .